Igihendabaja.

image

Abarundi n’abarundikazi batari bake barakunda gufata ingendo,  bwira bagasaba indaro. Mu gihe ingenzi yaba itakurikiranye ingene ibihe bikuranwa,  igihendabaja caramuhenda ngo haracari kare, ariko bwaba bwamaze kwira.

       Urugendo rwa kure .

Umuntu afashe urugendo rwa kure hari aho bishika akaruha. Muri ico gihe, araruhuka, canke agaheba urwo rugendo.

     Ingenzi ntizamenye igihe c’igihendabaja.

          Abarundi n’abarundikazi nka bose barafashe urugendo. Naho bagenda batsitagurika,  ntibatahuye ko ijoro ryashitse. Vyavuye ku gihendabaja.
Benshi bakurikira ico gihendabaja. Abatagikurikiye bama mu muzimagiza.

          Ivyiyumviro vyo kwibesha.

         Nitegereje, mbona abarundi bataribake bibagora gutahura ibihe barimwo, kuko igihendabaja ari co kibamurikiye. Ivyo bakora vyose babikora nk’aho umengo abandi bantu nta bwenge bafise. Mbona bahagaze ku muco watswa n’igihendabaja. Uwo na wo ubonesha igihe gito. Kubera abari inyuma y’igihendabaja batabona iyo berekeje, bagenda baratsitagurika. Baba bafise intumbero yo gusigurira bose igihendabaja, ariko rimwe na rimwe ntivyoroha kuko hari ho abamaze kubona ko umuco wamaze kwaka.

       Ingaruka zo kutaja inyuma y’igihendabaja.

     Naritegereje igihendabaja. Uwutocitondera yogira ngo umuco ukivako ni wo, ariko uravye neza, usanga ari umuzimagiza wibereye aho !
Kubera uwo muzimagiza, ibintu vyose babikora mu buryo budatahuritse. Ubiturire ni vyo biranga igihendabaja. Mu gihe itari inyuma ya co, ubona umengo vyose ni vyiza. Ariko, inkururu y’ikuzimu uyibaze ikizinu.

            Umuhigi ntarabira iyihaka !

   Umushikiranganji w’abakozi n’akazi yaratangaje atarya umunwa ati :”Uyu mwaka mu gutanga akazi bazohera ‘kuri abo bose barangije amashure kera ntibahabwe akazi “. Rimwe na rimwe nibwira ko hari bamwe biyumvira ko ibikorwa bitaboneka ! Maze kubona imvugo itajanye n’ingiro, nararondeye ukuntu ako kazi katanzwe.
Hari umugwi w’igikanganyoni washinzwe mu ntara y’indero ya Gitega. Uwo mugwi ni wo wari ujejwe gutanga ako kazi. Ni ko vyari vyavuzwe. Mbonye ko hahawe akazi abatsinze vuba hirengagijwe abatsinze kera, nasanze ari urugendo rurerure. Ibaze nawe :
Uwuhabwa akazi yatangwa n’abantu batatu :
   – Umukuru w’umugambwe muri Komine ;
   – Musitanteri ;
  -Uwujejwe indero muri Komine.
Uko ni kwo akazi katanzwe mu makomine nka yose ya Gitega.

Umuntu wese atari azwi aha na hariya ntiyaronse.

Mu buzima umuntu afise uguhitamwo :
-Gukurikira nk’intama ugatakaza vyose canke ugahitamwo umuco n’ukuri.

Ukutarihirwa ivya ngombwa vyo kw’ishure bizana ubujuju.

image

Abana benshi bo mu ntara y’indero ya Gitega ni bo bironsa ivya ngombwa kugira bashobore kwiga banarangize amashure. Ivyo biri ukwo mu gihe benshi muri bo ata ngorane baba bafise mu miryango yabo.

Abana bironsa ibikoresho vy’ishure.

     Mu myaka iheze,  nta mwana yagira ingorane iyo yaba akeneye kwiga. Abavyeyi biwe baramuronsa ivyo yaba akeneye vyose. Ubu ibintu vyarahindutse. Hari abana basigaye bironsa ivya ngombwa vyo kw’ishure. Abana bamwe bamwe,  na canecane ababa hafi y’igisagara ca Gitega ntibaruhuka. Vyari bimenyerewe ko iyo umwana wese ahawe akaruhuko aheza agafasha abavyeyi ibikorwa. Hariho bamwe baca bihereza igisagara barondera aho bokorera amahera. Umwana twahuye ariko aratembereza ibitumbura,  ndaheza ndamubaza:
Jewe : Wa muhu,  ko usa n’umunyeshure ?
Umwana : Ego ndi we.
Jewe : Ivyo bitumbura utembereza ni rwawe ?
Umwana : Oya. Ni uwo ndabidandariza.
Jewe : Warahevye kwiga ?
Umwana : Oya,  uburuhuko buheze nzoca ntaha.
Jewe :Barabahemba ?
Umwana : Ego baraduhemba.
Jewe : Ni kuki ufatanya ukwiga n’ukurondera amahera ?
Umwana : Bitumwa n’uko ari jewe nimenya mu bijanye no kwiga.
Jewe : Uri impfuvyi ?
Umwana : Oya sindi yo,  ariko abavyeyi nta co bamfasha.
           Ivyo ukwironsa ibikoresho nari menyereye bikorwa n’abana bavuka ku bavyeyi bakenye. Ubu si kwo biri. Biragoye gutandukanya abana bavuka ku bavyeyi bakenye canke bifise. Mw’itohoza nakoze kubijanye n’abo bana, baba ab’abatunzi,  baba ab’abakene,  bose batanguranirwa kurondera ako kazi.
      Ibituma abavyeyi bamwe bamwe bataronsa abana babo ibikoresho.

       Nagerageje kumenya ibituma abo bavyeyi bataronsa abana babo ibikoresho. Nasanze hari ibituma bitatu :
-Ubukene;
– Ubugaba bw’abavyeyi ;
– Ubugaba bw’abana.

1. Ubukene bw’abavyeyi.

  Naho abana biga mu mashure y’intango ata mahera y’ishure bariha, birashika ugasanga ubuyobozi bw’ishure burabatumye amahera. Ayo mahera iyo atabonetse,  umunyeshure aca yirukanwa.

2. Ubugaba bw’abavyeyi .

    Ubwo bugaba tubusanga mu bavyeyi badashaka ko abana babo biga.

3. Ubugaba bw’abana.

   Hari abana benshi badakunda gufasha abavyeyi babo. Ivyo bica bituma abavyeyi babo babaheba. Nta kintu na kimwe baheza ngo bafashe abo bana.

           Biragaragara ko baba abavyeyi,  baba abana,  umwe wese yari akwiye kumenya uruhara rwiwe.

* Abana bomenya ko ari bo ubwabo bakwiye gutegura ejo habo.

* Abavyeyi bomenya ko kazoza k’abana babo bakwiye kugategura bakiri bato.

Bose bakwiye kumenya ko amashure adafatanywa no gukorera amahera.

Bavyara abo bashoboye kurera batagira aho babarerera

image

       Haraciye imyaka irenga cumi abarundi n’abarundikazi bahawe uruhusha rwo kuvyara ku buntu. Mbega itegeko ryiza! Kuva umukenyezi agisama imbanyi,  arakurikiranwa ataco ariha gushika yibaruke. N’umwana yibarutse agakurikiranwa gushika akwije imyaka itanu. Emwe,  sogokuru ati :”Nta nyambo ibura agahonzi”! Uwo mugambi wahavuye ufasha mu gutitura imicokama y’abarundi n’abarundikazi. Eka n’amatongo araga kubera iyo ngingo.

   Ingingo nziza yafashwe mu buryo butari bwo
 
    Ingingo yo kuvyara ku buntu yaje hageze kuko hari abavyeyi benshi bahitanwa n’imbanyi. Bitumwe no kubura amahera yorihwa kw’ivuriro yibarukiyeko,  bamwe bahitamwo kwibarukira mu mihana iwabo. Abihevye ngo baragenda,  vyarashika ntibakirwe kubera ukubura amahera yo kwinjizwa mu cumba co kwibarukiramwo.
   
    Abafise uburyo bubayabaye barahatoreye akoyokwe. Kubera batakunda kuronka amahera yo kuriha,  barahitanwa n’imbanyi ku buryo burenze urugero. Eka n’inzoya nyinshi zarahasigara.

   Ingaruka zazanywe n’iyo ngingo.

     Ababifatira hafi bibaza ko ata ngorane iyo ngingo yazanye. Ingaruka ni nyinshi,  ariko reka mvuge nkenya gusa :
   – Itituka ry’imicokama,
  –  Igwirirana ry’abantu,
  –  Amatongo araga, n’ibindi.

   Itituka ry’imico kama.

   Mu gihe mu micokama y’uburundi kizira kikaziririzwa ko umwigeme avyarira iwabo . Umuzo w’iyo ngingo watumye uwo muco uhonyangwa. Abavyeyi bavyara ku buntu. Inkumi zitagira abagabo na zonyene zikavyara ku buntu. Umukobwa na nyina basigaye bavyarira mu nzu imwe!  Mu duce tumwe tumwe,  ubu bisigaye bigoye gutandukanya umwigeme n’umukenyezi yubatse urwiwe.

  Igwirirana ry’abantu.

Ntawuyobewe ko igwirirana ry’abantu rifatanye n’urugero rw’abana bavuka. Kuva iyo ngingo itangura,  abantu baragwiriye ku rugero ruteye ubwoba. Ivyo vyatumwe n’uko bose bavuga bati :” Naho noyitwara nzoyivyara ku buntu “.

    Ukwaga kw’amatongo.

    Ukuvyara abo bashoboye kurera ni vyiza. Nitegereje ingene amatongo yaze nkibaza nti :” None bazobarererahe “? Ahenshi usanga amatongo yaraze ku buryo n’uwukeneye kwubaka ataronka aho ashinga inzu.
Ivyo bikaba ari ingaruka y’ukuvyara hatisunzwe uko abanyagihugu babayeho.

Ingingo mperekeza zotuma bigenda neza.

      Iyo ngingo yarafashwe ariko habura ingingo mperekeza. Muri zo ni ho bene kuyifata bari gutomora abegwa n’iyo ngingo. Naho haciye imyaka myinshi abana bavuka mu kajagari,  nosaba nyene gufata iyo ngingo ko yoshiraho ingingo mperekeza.
   Ku bwanje,  mbona abohabwa ayo mahirwe boba abubakanye hisunzwe amategeko agenga ingo. Muri ico gihe,  abavyara badafise abagabo bakamenyeshwa ko Leta itazorihira umuntu nk’uwo.

Igiterwa carwaye kigasiga inzara mu miryango

image

         Indwara yateye amateke yatumye agenda akagirire. Hari intara nyinshi amateke atasuburiye kubonekanamwo. Muri izo, intara ya Gitega irimwo.  Ivyo vyatumye haba ukugabanukirwa mu bijanye no gufungura. Ivyo biri ukwo mu gihe ico giterwa kiri mu mugwi w’ibiterwa mbumbarugo.

Akamaro k’amateke mu kubaho kwa minsi yose.

       Mu gihe carimwa nka hose mu gihugu,  umuryango wose wihatira gutera amateke.  Vyari vyarabaye umugenzo ko mu kwezi kw’indwi n’ukw’umunani umwana wese wamusangana iteke ritetse.

    Hagati y’umwaka w’igihumbi n’amajana icenda na mirongo icenda n’umwaka w’ibihumbi bibiri, amateke ntiyari bwahone. Inzara ntiyari bwinjire mu miryango. 

  Irwara ry’amateke n’iyinjira ry’inzara mu miryango.

   Indwara y’amateke yaje ikurikirana n’iy’ibiti vy’imyumbati.  Emwe, wamengo vyaraganye!
Ivyo vyatumye imiryango yahora yifashisha ico giterwa igira ingorane. Abenshi vyarabagoye gutahura kuko ni yo yari ishimikiro ry’imiryango.

    Naho bitoroshe,  ikijumbu ni co cahavuye gisubirira iteke.  Ariko,  nticakunzwe nk’amateke. Abato baranezerwa iyo babonye ko handihato bari bufungure amateke. N’abavyeyi barabinezerererwa kuko baba bazi ko abana babo barara bahaze.

Ugufungura amateke vyabaye nk’umugani.

Intara ya Gitega iri muri zimwe zarimwamwo amateke. Vyumvikana ko kuyafungura kitari ikibazo kuko umwe wese yayakura mu ndimiro ziwe .
Kuva aho aterewe n’idwara itashotse imenyekana,  ukuyafungura vyabaye nk’umugani. Ivyo biri ukwo mu gihe n’umwana atsitaye,  kugirango ahore,  bamuha iteke. Iyo ntara isigaye ifungura amateke avuye mu Kayogoro ka Makamba. Ivyo bituma agira igiciro c’umurengera. Muri iyi minsi,  ikirogarama kimwe kigurwa amahera amajana atandatu na mirongo itanu. Aho rero ngo yabonetse!
Imiryango y’abantu batobato ntishobora gufungura amateke kubera azimvye.

      Abantu benshi bafise hagati y’imyaka itanu na mirongo ibiri ntibazi ingene ibabi ry’iteke risa. Ntibigeze bayabona aho atewe. Bagiye guca ubwenge yarahonye.

   Icokorwa kugira amateke asubirizwe.

      Vyaragaragaye ko igenda ry’ico giterwa ryatumye haba ihungabana ry’ugufungura. Ababijejwe baragerageje kurwanya iyo ndwara ariko biba impfabusa. Bari kurondera ikindi giterwa cari gisubirira amateke.